سد سیوند و آثار تاریخی

دیروز درجایی خواندم که "راه تاریخی پاسارگاد و آرامگاه کوروش در اثر ابگیری سد سیوند در استان فارس به زیر آب می رود".خواستم اطلاعات بیشتری به دست بیاورم که نتیجه آن،مطالب زیر شد:

1- سنگ نبشته‌اى بر مزار كوروش واقع در پاسارگاد از زبان خودش و به اين مضمون قرار دارد: «اى رهگذر هر كه هستى و از هر كجا كه بيايى ، مى‌دانم سرانجام روزى بر اين مكان گذر خواهى كرد. اين منم، كوروش، شاه بزرگ، شاه چهارگوشه جهان، شاه سرزمين ها، برخاك اندكى كه مرا در برگرفته رشك مبر، مرا بگذار و بگذر.»

2- محوطه تاريخى پاسارگاد نخستين پايتخت هخامنشيان در ۷۰ كيلومترى شمال تخت جمشيد و در سه كيلومترى جاده شيراز- آباده قرار دارد.

 در اين مجموعه باستاني آثار تاريخي و باستاني ارزشمندي جاي دارد كه از مهمترين آنها مي توان به آرامگاه كوروش، كاخ بارعام، كاخ اختصاصي، آرامگاه كمبوجيه و تل تخت اشاره كرد.

سال ۶۹۱ پيش از ميلاد پارس ها كه همراه سپاه عيلامى ها جنگيدند، شاه عيلام براى شكرگزارى از سلاحى كه از پارس ها دريافت كرده بود، اجازه داد تا پارس‌ها به قلمرو فرمانروايى او بكوچند. در هر حال لوح هاى ديوانى به دست آمده از شوش حكايت از آن دارد كه پارس ها حدود سال ۶۸۵ پيش از ميلاد در سراسر عيلام سكونت داشتند. به اين ترتيب پارس ها به سرزمينى دست يافتند كه در تحولات بعدى به ميهن هميشگى آنها تبديل شد. سرزمينى كه كوروش در سال ۵۵۵ پيش از ميلاد از آن جا با تصرف پاثارگاد، دژمانى كه از طريق مولفان يونانى به پاسارگاد مشهور شد، به فرمانروايى مادها پايان داد و نخستين سنگ بناى امپراتورى بزرگ پارس را نهاد. در مجموعه پاسارگاد، آرامگاه كوروش نخستين بنايى است كه در بدو ورود به محوطه با آن روبه رو مى شويم. بنايى سنگى - هرمى كه شش رديف پلكان مرتفع بازديدكننده را از سطح دشت به اتاقك بالايى سازه راهنمايى مى كند. نام پاسارگاد به عنوان مهمترين طايفه و عشيره پارسيان كه شاهان هخامنشى از تيره آنان هستند، ريشه اين نام را نيز به پسرگديا گرزگران رسانده اند. اگر چنين نام گذارى درست تلقى شود، پاسارگاد را بايد يكى از مهمترين اقامتگاه هاى هخامنشيان به شمار آورد.

تنگه 18 كيلومتري بلاغي در فاصله 14 كيلومتري از محوطه ثبت جهاني پاسارگاد در استان فارس جاي گرفته و بخشي از چشم‌انداز پاسارگاد محسوب مي‌شود. اين تنگه به اعتقاد كارشناسان محل عبور راه شاهي مهم‌ترين راه باستاني كشور است كه به دستور داريوش هخامنشي ساخته شده است.

3- ساخت سد سيوند از سال 1371 در تنگه بلاغي روي رودخانه و بدون هيچ استعلامي از سازمان ميراث فرهنگي شروع شده است. فاصله دهانه اصلي سد تا آثار و سازه‌هاي اصلي محوطه پاسارگاد نزديك به 17 كيلو‌متر و فاصله خط پايان آبگيري درياچه تا سازه‌هاي اصلي و آرامگاه كوروش حدود 9 كيلو‌متر است.

دیروز خبرگزاری میراث فرهنگی به نقل از جلال جامعي معاون برنامه ريزي سازمان آب منطقه فارس و مجري طرح سيوند،نوشت:" سد سيوند با ارتفاع 5/1826 از سطح دريا با بالاترين سيلاب محتمل كه هر ده هزار سال ممكن است ا تفاق بيفتد هم اگر سرريز شود 40 متر پايين تر از سطح پاسارگاد است .به عبارتي ديگر طبق فاصله آخرين رقوم آبگيري بلاترين تراز درياچه تا پايه و پي پاسارگاد بيش از 40 متر اختلاف ارتفاع دارد و پي پاسارگاد 45 متر با لا تر از رقوم آب گيري سد سيوند است .

به گفته جامعي پاسارگاد با فاصله 9 كيلومتري از بالاترين رقوم آب گيري سيوند هيچ خطري آن را تهديد نمي كند مگر با آمدن طوفان نوح. علاوه بر اين كه اين سد حتي باعث افزايش آب هاي زير زميني نمي شود."

به این ترتیب به نظر می‌رسد خبر به زیر آب رفتن آرامگاه کوروش و خود پاسارگاد درست نباشد.ولی قطعا 129 اثر باستانی تنگه بلاغی با ادامه عملیات آبگیری سد سیوند به زیر آب خواهد رفت.بعلاوه فاصله کم دریاچه سد با محوطه پاسارگاد و بالا رفتن رطوبت محیط باعث تشدید فرسایش بناهای پاسارگاد خواهد شد.

 4-از زمان اعلام خبر تهدید اثرهای باستانی منطقه زمان زیادی می‌گذرد و این خبر دیروز منتشر نشده است.اولین خبری که من با یک جستجوی در این زمینه پیدا کردم به دی ماه سال گذشته برمی‌گردد و به "ترجمه‌ای"! که روزنامه ایران از یکی از مقالات روزنامه گاردین انجام داده بود.به نظر می‌رسد خارجیان به دایه‌های مهربانتر از مادر بناها و آثار باستانی ما تبدیل شده‌انند.پیشتر از این هم انگلیسیها اعلام کرده بودند که در صدد ساخت فیلمی بر پایه زندگی کوروش هستند.

 5- تنگه بلاغی و پاسارگاد تنها اماکن باستانی نیستند که به علت فعالیتهای سدسازی تهدید می‌شوند،با جستجوی کلمه غرق در سایت خبرگزاری میراث فرهنگی نتایج جالبی را پیدا کردم.

 6- متاسفانه پاره‌ای از سایتها هم در این میان قصد بهره‌گیری سیاسی از موضوع را دارند.در این میان به گواهی جستجو در اینترنت واکنش وبلاگستان به این قضیه بسیار ناچیز بوده است.گویا"جو گیر" شدن هم یک سنت نانوشته در میان اهالی وبلاگستان  شده است ودر حالی که چندی پیش وبلاگستان فارسی در اقدامی هماهنگ و با پتیشن و بمباران گوگلی و بهره‌گیری از فلش و نوشته‌های متعدد در قبال تغییر نام خلیج فارس از سوی مجله نشنال جئوگرافیک واکنش نشان داد،این بار عکس‌العمل وبلاگستان بسیار ناچیز است.می‌توانید اندکی نوشته‌ها را در اینجا و اینجا و اینجا ببینید.یک پتیشن هم برای اعتراض به زیر اب رفتن آثار تنگه بلاغی در حال شکل گرفتن است ،که می توانید نام خود را به آن اضافه کنید.

 7- سال گذشته، پس از حدود يك سال هشدارهاى دوستداران ميراث فرهنگى، با آب‌گيرى سدكارون۳ درمنطقه خوزستان، تعداد زيادى از آثار و يادگارهاى كوچ نشينى و استقرار در دوره عيلامى به زير آب رفت و سازمان ميراث فرهنگى و گردشگرى هنگامى وارد عرصه شد كه فرصت كافى براى نجات آثار يادشده ازدست رفته بود.

 8- طي چند سال گذشته در كشور‌هاي باستاني جهان برخي از سد‌ها در كنار رود‌خانه‌ها و محوطه‌هاي باستاني به منظور توسعه اقتصادي و تامين آب ساخته شده‌اند. اما اين سد‌ها موجب به خطر افتادن بسياري از محوطه‌هاي باستاني جهان شده است. كارشناسان جهان نيز با توجه به اهميت طرح‌هاي عمراني و اقتصادي كشور نجات بخشي محوطه‌هاي تاريخي را آغاز كرده اند كه از آن جمله مي‌توان به سد «اسوان» در مصر اشاره كرد. كشور مصر براي ادامه روند توسعه اقتصادي و عمراني كشور خود و حفظ ميراث فرهنگي كميته جهاني را به رهبري يونسكو تشكيل داد و با كمك كارشناسان جهاني طي يك عمليات بسيار گسترده معابد نوبي را از خطر غرق شدن نجات داد. گاهي اوقات حتي مي‌توان بقاياي يك معماري يا گور و يا يك سازه را با جابجايي، از خطر غرق شدن نجات داد. چنانكه در چين هنگام ساخت سد در محل «معبد وشو» اين بنا را با دو بار جابجايي نجات دادند.

 9- هم اكنون چهار تيم مشترك از فرانسه –آلمان- لهستان و ژاپن با همكاري ايران در اين تنگه مشغول بررسي و نجات‌بخشي اين محوطه‌ها هستند.اما در حالی که 4 سال زمان برای عملیات نجات آثار فراوان این محوطه ارزیابی می‌شود،تنها 6 ماه زمان باقی مانده است. طبق برنامه‌ اعلام شده از سوي وزارت نيرو سد سيوند بهمن ماه امسال آبگيری مي شود.نوع عملیات نجات و بودجه ای که برای آن تخصیص یافته هم سوالات زیادی را طرح می‌کند.

منبع: http://www.1pezeshk.com/archives/2005/08/post_9.html